Hội đồng xét xử trong phiên tòa phúc thẩm gồm những ai là vấn đề pháp lý trọng tâm khi bị cáo hoặc đương sự thực hiện quyền kháng cáo. Theo Khoản 2 Điều 254 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, Hội đồng xét xử phúc thẩm gồm 03 Thẩm phán chuyên trách, không có sự tham gia của Hội thẩm nhân dân. Việc nắm bắt quy định này đảm bảo tính hợp pháp của thành phần tiến hành tố tụng tại Tòa án cấp trên.
1. Hội đồng xét xử trong phiên tòa phúc thẩm gồm những ai?
Theo quy định tại Khoản 2 Điều 254 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, thành phần Hội đồng xét xử phúc thẩm vụ án hình sự bao gồm 03 Thẩm phán.
Điểm khác biệt lớn nhất so với Hội đồng xét xử sơ thẩm (gồm 01 Thẩm phán và 02 Hội thẩm nhân dân, hoặc 02 Thẩm phán và 03 Hội thẩm nhân dân đối với vụ án nghiêm trọng) là ở cấp phúc thẩm hoàn toàn không có sự tham gia của Hội thẩm nhân dân.
Lý do của sự khác biệt này xuất phát từ tính chất của xét xử phúc thẩm. Đây là quá trình xem xét lại bản án, quyết định sơ thẩm chưa có hiệu lực pháp luật. Do đó, yêu cầu về năng lực chuyên môn, kỹ năng đánh giá chứng cứ và áp dụng pháp luật của người tiến hành tố tụng được đặt lên hàng đầu, đòi hỏi 100% thành viên Hội đồng phải là những Thẩm phán chuyên trách.
Lưu ý quan trọng: Pháp luật tố tụng hình sự hiện hành không quy định trường hợp đặc biệt Hội đồng xét xử phúc thẩm gồm 05 Thẩm phán. Việc xét xử với 05 Thẩm phán (hoặc Hội đồng Thẩm phán) thường áp dụng cho thủ tục giám đốc thẩm, tái thẩm. Số lượng 03 Thẩm phán là cố định đối với cấp phúc thẩm hình sự.
2. Vai trò của từng thành viên trong Hội đồng xét xử phúc thẩm
Trong thành phần gồm 03 Thẩm phán, mỗi người sẽ đảm nhiệm các vai trò cụ thể nhằm đảm bảo tính khách quan và toàn diện khi xét lại vụ án:
- Thẩm phán chủ tọa phiên tòa: Là người điều hành xuyên suốt phiên tòa. Theo Điều 354 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, trước khi tiến hành xét hỏi, một thành viên của Hội đồng xét xử (thường là Chủ tọa) phải trình bày tóm tắt nội dung vụ án, quyết định của bản án sơ thẩm, nội dung kháng cáo, kháng nghị.
- Các Thẩm phán thành viên: Cùng tham gia xét hỏi, lắng nghe tranh luận, đánh giá chứng cứ và biểu quyết về các vấn đề của vụ án. Quyết định của Hội đồng xét xử được thông qua theo nguyên tắc đa số.
3. Tòa án có thẩm quyền xét xử phúc thẩm (Cập nhật sau ngày 01/7/2025)
Căn cứ luật sư tư vấn luật hình sự cập nhật theo Luật Tổ chức Tòa án nhân dân số 86/2025/QH15 (có hiệu lực từ 01/7/2025), thẩm quyền xét xử phúc thẩm hình sự được phân định như sau:
| Tòa án cấp Sơ thẩm | Tòa án cấp Phúc thẩm |
|---|---|
| Tòa án nhân dân khu vực | Tòa án nhân dân cấp tỉnh |
| Tòa án nhân dân cấp tỉnh | Tòa Phúc thẩm Tòa án nhân dân tối cao |
Như vậy, Tòa Phúc thẩm Tòa án nhân dân tối cao đã thay thế chức năng xét xử phúc thẩm của các Tòa án nhân dân cấp cao trước đây.
4. Phạm vi xét xử phúc thẩm (Điều 345 BL TTHS)
Theo Điều 345 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, Hội đồng xét xử phúc thẩm chỉ xem xét phần nội dung của bản án, quyết định sơ thẩm có kháng cáo, kháng nghị.
Tuy nhiên, nếu xét thấy cần thiết, Hội đồng xét xử phúc thẩm có quyền xem xét các phần khác của bản án, quyết định sơ thẩm không bị kháng cáo, kháng nghị, hoặc xem xét quyền lợi của những bị cáo không kháng cáo nếu việc xem xét đó không làm xấu đi tình trạng của họ.
5. Quyền hạn của Hội đồng xét xử phúc thẩm (Điều 355, 356, 357, 358 BL TTHS)
Hội đồng xét xử phúc thẩm có các quyền hạn quyết định đối với bản án sơ thẩm như sau:
- Không chấp nhận kháng cáo, kháng nghị và giữ nguyên bản án sơ thẩm (Điều 356): Khi xét thấy các quyết định của Tòa án cấp sơ thẩm là có căn cứ và đúng pháp luật.
- Sửa bản án sơ thẩm (Điều 357): Hội đồng xét xử phúc thẩm có thể giảm nhẹ hình phạt, chuyển sang hình phạt khác nhẹ hơn, hoặc áp dụng điều khoản hình phạt nhẹ hơn cho bị cáo. Nếu có kháng nghị của Viện kiểm sát hoặc kháng cáo của bị hại, Tòa phúc thẩm có thể tăng nặng hình phạt.
- Hủy bản án sơ thẩm để điều tra lại hoặc xét xử lại (Điều 358): Áp dụng khi có vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng, hoặc chứng cứ chưa đầy đủ mà cấp phúc thẩm không thể bổ sung.
- Hủy bản án sơ thẩm và đình chỉ vụ án: Áp dụng khi có một trong các căn cứ quy định tại Điều 157 của Bộ luật Tố tụng hình sự.
- Đình chỉ xét xử phúc thẩm: Khi người kháng cáo rút toàn bộ kháng cáo, Viện kiểm sát rút toàn bộ kháng nghị.
6. Vai trò của luật sư hình sự trong giai đoạn xét xử phúc thẩm
Sự tham gia của luật sư trong giai đoạn phúc thẩm có ý nghĩa quyết định đối với việc bảo vệ quyền lợi hợp pháp của bị cáo. Luật sư bào chữa bị can bị cáo sẽ thực hiện các công việc:
- Nghiên cứu hồ sơ, đánh giá tính hợp pháp và tính có căn cứ của bản án sơ thẩm.
- Soạn đơn kháng cáo xin giảm nhẹ hình phạt, hướng dẫn khách hàng thu thập các tình tiết giảm nhẹ mới.
- Đại diện tranh tụng tại phiên tòa phúc thẩm, đối đáp với đại diện Viện kiểm sát để thuyết phục Hội đồng xét xử chấp nhận yêu cầu kháng cáo.
7. Câu hỏi thường gặp (FAQ)
Thủ tục bắt đầu phiên tòa phúc thẩm có gì khác biệt?
Theo Điều 354 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, thủ tục bắt đầu phiên tòa phúc thẩm cơ bản giống với phiên tòa sơ thẩm. Điểm khác biệt lớn nhất là trước khi tiến hành xét hỏi, một thành viên của Hội đồng xét xử phải trình bày tóm tắt nội dung vụ án, quyết định của bản án sơ thẩm, nội dung của kháng cáo, kháng nghị để các bên nắm rõ giới hạn xét xử.
Tại sao Hội đồng xét xử phúc thẩm không có Hội thẩm nhân dân?
Hội thẩm nhân dân đại diện cho tiếng nói của quần chúng trong việc đánh giá sự việc ở cấp sơ thẩm. Tuy nhiên, cấp phúc thẩm chủ yếu tập trung vào việc đánh giá quá trình áp dụng pháp luật, quy định tố tụng của cấp sơ thẩm. Do đó, yêu cầu chuyên môn sâu về pháp lý là bắt buộc, dẫn đến Hội đồng xét xử phúc thẩm chỉ gồm các Thẩm phán chuyên trách.
Thẩm phán dự khuyết có vai trò gì trong phiên tòa phúc thẩm?
Thẩm phán dự khuyết tham dự phiên tòa ngay từ đầu để theo dõi toàn bộ diễn biến. Nếu một trong 03 Thẩm phán thành viên đột xuất không thể tiếp tục tham gia xét xử, Thẩm phán dự khuyết sẽ được bổ sung thay thế để đảm bảo phiên tòa diễn ra liên tục, không phải hoãn phiên tòa.
* Bài viết chỉ mang tính chất tham khảo, các quy định pháp luật có thể thay đổi. Để được tư vấn chi tiết đối với từng vụ án cụ thể, Quý khách vui lòng liên hệ Luật sư theo thông tin:
Luật sư Hình sự
Hotline/Zalo: 0988 052 761
Website: luatsuhinhsugioi.vn
Lưu ý: Nội dung bài viết chỉ mang tính chất tham khảo và không thay thế cho tư vấn pháp lý chuyên sâu. Do tính chất đặc thù và các tình tiết riêng biệt của mỗi vụ việc, giải pháp thực tế có thể thay đổi tùy thuộc vào hồ sơ và bối cảnh pháp lý tại từng thời điểm. Để nhận phương án tối ưu cho trường hợp của mình, Quý khách vui lòng liên hệ trực tiếp Luật sư Hình Sự để được hướng dẫn cụ thể.
