Tội sản xuất hàng giả là thuốc chữa bệnh được quy định tại Điều 194 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017). Đây là một trong những tội phạm đặc biệt nghiêm trọng, xâm phạm trực tiếp đến sức khỏe và tính mạng người tiêu dùng. Từ ngày 01/7/2025, Luật số 86/2025/QH15 đã bỏ hình phạt tử hình đối với tội danh này. Mức hình phạt cao nhất hiện nay là tù chung thân.
1. Tội sản xuất hàng giả là thuốc chữa bệnh là gì?
Tội sản xuất, buôn bán hàng giả là thuốc chữa bệnh, thuốc phòng bệnh theo Điều 194 Bộ luật Hình sự là hành vi sản xuất hoặc buôn bán thuốc giả — tức thuốc không có dược chất, không đúng thành phần, hàm lượng ghi trên nhãn, hoặc thuốc không được cơ quan có thẩm quyền cấp phép lưu hành.
Các yếu tố cấu thành tội phạm:
- Khách thể: Tội phạm xâm phạm trực tiếp đến trật tự quản lý kinh tế trong lĩnh vực dược phẩm, đồng thời xâm phạm đến sức khỏe, tính mạng của người sử dụng thuốc.
- Hành vi: Sản xuất (pha chế, đóng gói, dán nhãn) hoặc buôn bán (mua đi bán lại, phân phối, vận chuyển để bán) thuốc chữa bệnh, thuốc phòng bệnh mà biết rõ là giả.
- Mặt chủ quan: Lỗi cố ý trực tiếp. Người phạm tội biết rõ thuốc là giả nhưng vẫn sản xuất hoặc buôn bán.
- Chủ thể: Cá nhân từ đủ 16 tuổi trở lên hoặc pháp nhân thương mại (doanh nghiệp, công ty).
“Thuốc giả” được xác định theo quy định của Luật Dược, bao gồm: thuốc không có dược chất; thuốc có dược chất nhưng không đúng hàm lượng; thuốc có dược chất khác với dược chất ghi trên nhãn; thuốc được sản xuất, trình bày giả mạo nhà sản xuất, nước sản xuất.
2. Khung hình phạt theo Điều 194 BLHS (cập nhật Luật 86/2025)
Điều 194 BLHS quy định 4 khoản hình phạt chính và 1 khoản hình phạt bổ sung đối với cá nhân, cùng các mức phạt dành cho pháp nhân thương mại.
2.1. Khoản 1 Điều 194 BLHS
Phạt tù từ 02 năm đến 07 năm đối với hành vi sản xuất hoặc buôn bán hàng giả là thuốc chữa bệnh, thuốc phòng bệnh.
2.2. Khoản 2 Điều 194 BLHS
Phạt tù từ 05 năm đến 12 năm khi thuộc một trong các trường hợp:
- Có tổ chức;
- Có tính chất chuyên nghiệp;
- Tái phạm nguy hiểm;
- Lợi dụng chức vụ, quyền hạn;
- Lợi dụng danh nghĩa cơ quan, tổ chức;
- Buôn bán qua biên giới;
- Hàng giả tương đương với số lượng của hàng thật hoặc hàng hóa có cùng tính năng kỹ thuật, công dụng trị giá từ 150.000.000 đồng đến dưới 500.000.000 đồng;
- Thu lợi bất chính từ 100.000.000 đồng đến dưới 500.000.000 đồng;
- Gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác mà tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 31% đến 60%;
- Gây thiệt hại về tài sản từ 100.000.000 đồng đến dưới 500.000.000 đồng.
2.3. Khoản 3 Điều 194 BLHS
Phạt tù từ 12 năm đến 20 năm khi thuộc một trong các trường hợp:
- Hàng giả trị giá từ 500.000.000 đồng trở lên;
- Thu lợi bất chính từ 500.000.000 đồng đến dưới 2.000.000.000 đồng;
- Gây thương tích hoặc tổn thương cơ thể 61% trở lên hoặc gây chết người;
- Gây thiệt hại về tài sản từ 500.000.000 đồng đến dưới 1.500.000.000 đồng.
2.4. Khoản 4 Điều 194 BLHS (đã sửa đổi bởi Luật 86/2025)
Phạt tù 20 năm hoặc tù chung thân khi thuộc một trong các trường hợp:
- Thu lợi bất chính 2.000.000.000 đồng (hai tỷ đồng) trở lên;
- Gây chết 02 người trở lên;
- Gây thiệt hại về tài sản 1.500.000.000 đồng trở lên.
Lưu ý quan trọng: Trước 01/7/2025, khoản 4 còn có hình phạt tử hình. Luật số 86/2025/QH15 đã chính thức bỏ tử hình đối với tội này. Mức hình phạt cao nhất hiện nay là tù chung thân.
2.5. Hình phạt bổ sung (Khoản 5)
Ngoài hình phạt chính, người phạm tội còn có thể bị:
- Phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng;
- Cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm;
- Tịch thu một phần hoặc toàn bộ tài sản.
3. Pháp nhân thương mại phạm tội bị xử lý thế nào?
Điều 194 BLHS cũng quy định trách nhiệm hình sự đối với pháp nhân thương mại (doanh nghiệp, công ty) sản xuất hoặc buôn bán thuốc giả. Các mức phạt bao gồm:
- Phạt tiền từ 1.000.000.000 đồng đến 20.000.000.000 đồng tùy mức độ;
- Đình chỉ hoạt động có thời hạn từ 06 tháng đến 03 năm;
- Đình chỉ hoạt động vĩnh viễn nếu gây thiệt hại hoặc có khả năng gây thiệt hại đặc biệt nghiêm trọng;
- Cấm kinh doanh, hoạt động trong lĩnh vực nhất định từ 01 năm đến 03 năm.
4. Bị tố giác hoặc khởi tố về tội sản xuất thuốc giả, cần làm gì?
Tội sản xuất, buôn bán hàng giả là thuốc chữa bệnh, thuốc phòng bệnh thuộc nhóm tội đặc biệt nghiêm trọng. Vụ án thường do Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an cấp tỉnh hoặc Cơ quan điều tra của Bộ Công an thụ lý.
Với tư cách người bị tố giác (Điều 57 Bộ luật Tố tụng hình sự), bạn có quyền được biết nội dung tố giác, trình bày ý kiến, đưa ra chứng cứ và nhờ luật sư bảo vệ quyền lợi hợp pháp. Nếu đã bị khởi tố với tư cách bị can (Điều 60 BLTTHS), bạn có quyền có người bào chữa ngay từ thời điểm khởi tố.
Một số vấn đề luật sư cần đánh giá trong loại vụ án này:
- Xác định hàng hóa có thực sự là “thuốc giả” theo quy định của Luật Dược hay không;
- Phân biệt hành vi sản xuất (pha chế, đóng gói) với buôn bán (mua bán, phân phối);
- Vai trò trong đường dây: chủ mưu, sản xuất, vận chuyển hay bán lẻ;
- Giá trị hàng giả và mức thu lợi bất chính (quyết định khung hình phạt).
Nếu cần hỗ trợ, liên hệ Luật sư Hình sự để được tư vấn định hướng phù hợp với hồ sơ của mình.
*Lưu ý: Nội dung bài viết chỉ mang tính chất tham khảo và không thay thế cho tư vấn pháp lý chuyên sâu. Do tính chất đặc thù và các tình tiết riêng biệt của mỗi vụ việc, giải pháp thực tế có thể thay đổi tùy thuộc vào hồ sơ và bối cảnh pháp lý tại từng thời điểm. Để nhận phương án tối ưu cho trường hợp của mình, Quý khách vui lòng liên hệ trực tiếp Luật sư Hình Sự để được hướng dẫn cụ thể.
