Bảo vệ công lý – Bảo vệ quyền con người

Cơ quan nào có thẩm quyền truy tố tội phạm? Viện kiểm sát

Cơ quan nào có thẩm quyền truy tố tội phạm: sơ đồ Cơ quan điều tra đề nghị truy tố, Viện kiểm sát quyết định truy tố, Tòa án xét xử

Cơ quan nào có thẩm quyền truy tố tội phạm? Theo Bộ luật Tố tụng hình sự (BLTTHS), chỉ Viện kiểm sát, gồm Viện kiểm sát nhân dân và Viện kiểm sát quân sự, được quyết định truy tố bị can ra trước Tòa án. Viện kiểm sát cụ thể nào truy tố được xác định theo Tòa án có thẩm quyền xét xử sơ thẩm vụ án (khoản 1 Điều 239 BLTTHS), còn Cơ quan điều tra chỉ đề nghị truy tố và Tòa án xét xử theo tội danh mà Viện kiểm sát đã truy tố.

Điểm chính trong bài

  • Chỉ Viện kiểm sát nhân dân và Viện kiểm sát quân sự có thẩm quyền truy tố; Cơ quan điều tra và Tòa án không có quyền này.
  • Thẩm quyền truy tố đi theo thẩm quyền xét xử: Tòa án nào xét xử sơ thẩm vụ án thì Viện kiểm sát tương ứng quyết định truy tố, trừ khi Viện kiểm sát cấp trên đã thực hành quyền công tố từ giai đoạn điều tra.
  • Từ ngày 01/7/2025, Tòa án nhân dân khu vực xét xử sơ thẩm tội phạm có mức cao nhất của khung hình phạt đến 20 năm tù, nên Viện kiểm sát nhân dân khu vực truy tố các vụ án này, trừ trường hợp nêu trên.
  • Quyết định truy tố do Viện trưởng hoặc Phó Viện trưởng Viện kiểm sát được phân công ký; Kiểm sát viên không tự ra quyết định này.
  • Trong 20 ngày hoặc 30 ngày kể từ khi nhận hồ sơ, tùy loại tội phạm, Viện kiểm sát phải truy tố, trả hồ sơ để điều tra bổ sung, hoặc đình chỉ, tạm đình chỉ vụ án.

Nhiều gia đình chỉ được báo vụ án “đã chuyển sang Viện kiểm sát” mà không rõ Viện kiểm sát nào đang giữ hồ sơ, ai ký cáo trạng và còn bao lâu để gửi ý kiến. Các mục dưới đây trả lời lần lượt những câu hỏi đó theo quy định hiện hành, sau đợt sắp xếp lại tòa án và viện kiểm sát từ ngày 01/7/2025.

1. Cơ quan nào có thẩm quyền truy tố tội phạm?

Viện kiểm sát là cơ quan duy nhất có thẩm quyền truy tố tội phạm. Điều 107 Hiến pháp năm 2013 giao Viện kiểm sát nhân dân thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp; truy tố là việc Viện kiểm sát nhân danh Nhà nước buộc tội bị can trước Tòa án.

Theo Luật Tổ chức Viện kiểm sát nhân dân năm 2014, sửa đổi bởi Luật số 82/2025/QH15, hệ thống này gồm Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân cấp tỉnh, Viện kiểm sát nhân dân khu vực và Viện kiểm sát quân sự các cấp. Nếu cần phân biệt khái niệm, bạn có thể xem thêm bài truy tố là gì.

Cơ quan có thẩm quyền truy tố tội phạm: sơ đồ Cơ quan điều tra đề nghị truy tố, Viện kiểm sát quyết định truy tố, Tòa án xét xử
Cơ quan điều tra đề nghị truy tố, Viện kiểm sát quyết định truy tố, Tòa án xét xử theo tội danh đã bị truy tố.

1.1. Vì sao Công an và Tòa án không có quyền truy tố?

Cơ quan điều tra của Công an chỉ khởi tố, điều tra và lập bản kết luận điều tra đề nghị truy tố, rồi chuyển hồ sơ cho Viện kiểm sát. Đề nghị này không ràng buộc Viện kiểm sát: trong giai đoạn truy tố, Viện kiểm sát có thể trả hồ sơ để điều tra bổ sung, đình chỉ vụ án, hoặc thay đổi, bổ sung quyết định khởi tố bị can (Điều 236 BLTTHS).

Tòa án cũng không tự đưa một người ra xét xử. Theo Điều 298 BLTTHS, Tòa án xét xử những bị cáo và những hành vi theo tội danh mà Viện kiểm sát truy tố; nếu thấy cần xét xử về tội nặng hơn, Tòa án trả hồ sơ để Viện kiểm sát truy tố lại, và chỉ xét xử tội nặng hơn khi Viện kiểm sát vẫn giữ tội danh đã truy tố.

Tiêu chíGiai đoạn điều traGiai đoạn truy tố
Cơ quan thực hiệnCơ quan điều tra của Công an nhân dân (cấp Bộ, cấp tỉnh), trong Quân đội nhân dân, của Viện kiểm sát nhân dân tối cao và Viện kiểm sát quân sự trung ương; các cơ quan được giao tiến hành một số hoạt động điều tra như Bộ đội biên phòng, Hải quan, Kiểm lâm, Cảnh sát biển, Kiểm ngưViện kiểm sát nhân dân hoặc Viện kiểm sát quân sự có thẩm quyền
Việc chínhKhởi tố, thu thập chứng cứ, hỏi cung, lấy lời khai, trưng cầu giám định, yêu cầu định giá tài sảnĐánh giá chứng cứ, kiểm tra tính hợp pháp của hồ sơ và quyết định có truy tố bị can hay không
Văn bản kết thúcBản kết luận điều tra đề nghị truy tố, hoặc kết luận điều tra kèm quyết định đình chỉ điều traBản cáo trạng (thủ tục rút gọn là quyết định truy tố), quyết định trả hồ sơ, quyết định đình chỉ hoặc tạm đình chỉ vụ án

1.2. Viện kiểm sát truy tố bằng văn bản nào?

Viện kiểm sát truy tố bị can bằng bản cáo trạng (Điều 243 BLTTHS); vụ án áp dụng thủ tục rút gọn thì dùng quyết định truy tố. Bản cáo trạng ghi diễn biến hành vi phạm tội, chứng cứ, tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ, nhân thân bị can, và phần kết luận nêu tội danh, điều, khoản, điểm của Bộ luật Hình sự được áp dụng.

Trong 03 ngày kể từ ngày quyết định truy tố, Viện kiểm sát phải giao bản cáo trạng cho bị can hoặc người đại diện của bị can và gửi cho người bào chữa; vụ án phức tạp có thể kéo dài nhưng không quá 10 ngày (khoản 2 Điều 240 BLTTHS).

2. Viện kiểm sát cấp nào có thẩm quyền truy tố?

Thẩm quyền truy tố của Viện kiểm sát được xác định theo thẩm quyền xét xử của Tòa án đối với vụ án (khoản 1 Điều 239 BLTTHS). Vì vậy, muốn biết Viện kiểm sát nào truy tố, trước hết cần xác định Tòa án nào xét xử sơ thẩm vụ án theo Điều 268 và Điều 269 BLTTHS.

Sơ đồ Viện kiểm sát nào truy tố vụ án hình sự: Viện kiểm sát nhân dân khu vực, cấp tỉnh, Viện kiểm sát quân sự và Viện kiểm sát cấp trên
Thẩm quyền truy tố đi theo Tòa án có thẩm quyền xét xử sơ thẩm vụ án.
Tòa án xét xử sơ thẩmVụ án thuộc thẩm quyềnViện kiểm sát truy tố
Tòa án nhân dân khu vựcTội phạm ít nghiêm trọng, nghiêm trọng, rất nghiêm trọng, đặc biệt nghiêm trọng có mức cao nhất của khung hình phạt đến 20 năm tùViện kiểm sát nhân dân khu vực
Tòa án nhân dân cấp tỉnhTội phạm có khung hình phạt cao nhất là tù chung thân hoặc tử hình; vụ án thuộc Tòa án khu vực nhưng phức tạp hoặc thuộc trường hợp tại điểm b khoản 2 Điều 268Viện kiểm sát nhân dân cấp tỉnh
Tòa án quân sự khu vựcTội phạm ít nghiêm trọng, nghiêm trọng, rất nghiêm trọng, trừ các trường hợp loại trừ tại khoản 3 Điều 268Viện kiểm sát quân sự khu vực
Tòa án quân sự quân khuTội phạm không thuộc Tòa án quân sự khu vực; vụ án phức tạp hoặc bị cáo thuộc các chức danh tại điểm b khoản 4 Điều 268Viện kiểm sát quân sự quân khu

2.1. Viện kiểm sát nhân dân khu vực và cấp tỉnh

Từ ngày 01/7/2025, Tòa án nhân dân khu vực xét xử sơ thẩm vụ án về cả bốn loại tội phạm nếu mức cao nhất của khung hình phạt do Bộ luật Hình sự quy định đến 20 năm tù (khoản 1 Điều 268 BLTTHS, sửa đổi bởi Luật số 99/2025/QH15). Viện kiểm sát nhân dân khu vực thực hành quyền công tố, kiểm sát xét xử sơ thẩm các vụ án này.

Tòa án nhân dân cấp tỉnh xét xử sơ thẩm tội phạm có khung hình phạt cao nhất là tù chung thân hoặc tử hình. Tòa án cấp tỉnh còn xét xử vụ án thuộc thẩm quyền Tòa án khu vực nhưng có nhiều tình tiết phức tạp, liên quan nhiều cấp, nhiều ngành, dư luận đặc biệt quan tâm, ảnh hưởng đến chính trị, đối ngoại, hoặc người phạm tội là cán bộ lãnh đạo chủ chốt từ cấp tỉnh trở lên, chức sắc tôn giáo, người có uy tín cao trong đồng bào dân tộc thiểu số (khoản 2 Điều 268).

Ở giai đoạn điều tra, Thông tư 02/2025/TT-VKSTC giao Viện kiểm sát nhân dân khu vực thực hành quyền công tố đối với vụ án về tội ít nghiêm trọng, nghiêm trọng, rất nghiêm trọng do Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an cấp tỉnh thụ lý và thuộc thẩm quyền xét xử của Tòa án nhân dân khu vực. Vụ án do Viện kiểm sát cấp tỉnh thực hành quyền công tố từ đầu thì xử lý theo mục 2.2.

2.2. Khi Viện kiểm sát cấp trên quyết định truy tố

Vụ án do Viện kiểm sát cấp trên thực hành quyền công tố, kiểm sát điều tra thì Viện kiểm sát cấp trên quyết định việc truy tố (khoản 2 Điều 239 BLTTHS). Ngay sau khi ra cáo trạng, Viện kiểm sát cấp trên phân công Viện kiểm sát cấp dưới thực hành quyền công tố, kiểm sát xét xử; Viện kiểm sát cấp dưới nhận hồ sơ kèm bản cáo trạng và tham gia phiên tòa.

Ví dụ, nếu vụ án do Cơ quan điều tra Bộ Công an điều tra và Viện kiểm sát nhân dân tối cao thực hành quyền công tố, thì Viện kiểm sát nhân dân tối cao ra cáo trạng, sau đó phân công Viện kiểm sát cấp dưới tham gia phiên tòa sơ thẩm.

2.3. Thẩm quyền theo lãnh thổ và việc chuyển vụ án

Về lãnh thổ, Tòa án có thẩm quyền là Tòa án nơi tội phạm được thực hiện; tội phạm thực hiện ở nhiều nơi hoặc không xác định được nơi thực hiện thì là Tòa án nơi kết thúc việc điều tra (khoản 1 Điều 269 BLTTHS). Viện kiểm sát tương ứng với Tòa án đó là nơi truy tố.

Nếu vụ án không thuộc thẩm quyền truy tố của mình, Viện kiểm sát phải ra ngay quyết định chuyển vụ án cho Viện kiểm sát có thẩm quyền; việc chuyển ra ngoài phạm vi tỉnh, thành phố hoặc quân khu do Viện kiểm sát nhân dân cấp tỉnh, Viện kiểm sát quân sự cấp quân khu quyết định. Trong 03 ngày, Viện kiểm sát phải thông báo bằng văn bản cho cơ quan đã kết thúc điều tra, bị can hoặc người đại diện, người bào chữa, bị hại và người tham gia tố tụng khác (khoản 1 Điều 239).

3. Ai trong Viện kiểm sát ký quyết định truy tố?

Quyết định truy tố bị can thuộc thẩm quyền của Viện trưởng Viện kiểm sát (điểm m khoản 2 Điều 41 BLTTHS); Phó Viện trưởng được phân công thực hành quyền công tố cũng có quyền này (khoản 3 Điều 41). Viện trưởng, Phó Viện trưởng không được ủy quyền cho Kiểm sát viên thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của mình (khoản 4 Điều 41).

Kiểm sát viên được phân công trực tiếp nghiên cứu hồ sơ, hỏi cung bị can, lấy lời khai người liên quan và công bố cáo trạng tại phiên tòa (Điều 42 BLTTHS). Vì vậy, ý kiến và tài liệu của bị can, người bào chữa nên được gửi sớm cho Kiểm sát viên đang giữ hồ sơ, trước khi lãnh đạo Viện ra quyết định.

4. Viện kiểm sát ra những quyết định nào khi nhận hồ sơ?

Trong 20 ngày đối với tội phạm ít nghiêm trọng, nghiêm trọng và 30 ngày đối với tội phạm rất nghiêm trọng, đặc biệt nghiêm trọng, kể từ khi nhận hồ sơ và bản kết luận điều tra, Viện kiểm sát phải ra một trong các quyết định dưới đây (khoản 1 Điều 240 BLTTHS). Khi cần, Viện trưởng có thể gia hạn không quá 10 ngày, 15 ngày hoặc 30 ngày tùy loại tội; cách tính chi tiết có trong bài thời hạn truy tố.

  • Truy tố bị can trước Tòa án bằng bản cáo trạng khi đã đủ căn cứ xác định tội phạm và người phạm tội.
  • Trả hồ sơ để điều tra bổ sung khi còn thiếu chứng cứ quan trọng mà Viện kiểm sát không tự bổ sung được, có căn cứ khởi tố tội phạm khác hoặc người phạm tội khác, hoặc có vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng (Điều 245 BLTTHS).
  • Đình chỉ vụ án khi có căn cứ tại khoản 2 Điều 155, Điều 157 BLTTHS, như bị hại rút yêu cầu khởi tố, hành vi không cấu thành tội phạm, đã hết thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự, hoặc căn cứ tại Điều 16, Điều 29 Bộ luật Hình sự (Điều 248 BLTTHS); xem thêm quyết định đình chỉ vụ án hình sự.
  • Tạm đình chỉ vụ án khi bị can bị bệnh tâm thần hoặc bệnh hiểm nghèo, bị can bỏ trốn không rõ tung tích, chưa có kết quả giám định, định giá tài sản hoặc tương trợ tư pháp dù đã hết thời hạn, hoặc gặp sự kiện bất khả kháng như thiên tai, dịch bệnh (Điều 247 BLTTHS).

Từ ngày 01/7/2025, Viện kiểm sát còn có thể truy tố vắng mặt bị can khi đã đủ căn cứ và bảo đảm quyền bào chữa. Trường hợp áp dụng là bị can trốn hoặc không biết ở đâu mà việc truy nã không có kết quả, hoặc bị can đang ở nước ngoài và không thể triệu tập (Điều 243 BLTTHS, sửa đổi bởi Luật số 99/2025/QH15).

5. Bị can và gia đình nên làm gì khi hồ sơ đã sang Viện kiểm sát?

Theo khoản 2 Điều 60 BLTTHS, ở giai đoạn truy tố, bị can có những quyền cần dùng đúng lúc sau:

  • Nhận bản kết luận điều tra, bản cáo trạng hoặc quyết định truy tố.
  • Đọc, ghi chép bản sao tài liệu hoặc tài liệu đã số hóa liên quan đến việc buộc tội, gỡ tội kể từ khi kết thúc điều tra, khi có yêu cầu.
  • Đưa ra chứng cứ, tài liệu, đồ vật, yêu cầu; đề nghị giám định, định giá tài sản.
  • Khiếu nại quyết định, hành vi tố tụng của cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng.

Theo Luật sư Khánh, việc đầu tiên khi hồ sơ chuyển sang Viện kiểm sát là xác định đúng cơ quan đang đang thụ lý, vì thẩm quyền truy tố có thể thuộc Viện kiểm sát khu vực hoặc cấp tỉnh, tùy khung hình phạt và tùy Viện kiểm sát nào đã thực hành quyền công tố từ giai đoạn điều tra. Trong trường hợp bổ sung tài liệu, chứng cứ hoặc gửi kiến nghị và tài liệu gỡ tội nên được thực hiện bằng văn bản, có xác nhận đã nhận, trong thời hạn quyết định việc truy tố.

Khi cần đánh giá hồ sơ cụ thể ở giai đoạn truy tố, bạn có thể tham khảo dịch vụ luật sư bào chữa cho bị can, bị cáo hoặc liên hệ hotline/Zalo 0988 052 761. Các bài về từng giai đoạn tố tụng khác có trong Cẩm nang hình sự.

Câu hỏi thường gặp về cơ quan nào có thẩm quyền truy tố tội phạm

Công an có quyền truy tố tội phạm không?

Không. Cơ quan điều tra của Công an chỉ khởi tố, điều tra và đề nghị truy tố; quyết định truy tố thuộc Viện kiểm sát. Bản kết luận điều tra đề nghị truy tố không bắt buộc Viện kiểm sát phải truy tố.

Viện kiểm sát có thể truy tố khác tội danh mà Cơ quan điều tra đề nghị không?

Có thể. Trong giai đoạn truy tố, Viện kiểm sát có quyền thay đổi, bổ sung quyết định khởi tố bị can hoặc trả hồ sơ để điều tra bổ sung (Điều 236 BLTTHS); tội danh cuối cùng được ghi trong phần kết luận của bản cáo trạng.

Viện kiểm sát nhân dân tối cao có truy tố không?

Có, đối với vụ án do Viện kiểm sát nhân dân tối cao thực hành quyền công tố, kiểm sát điều tra. Sau khi ra cáo trạng, Viện kiểm sát nhân dân tối cao phân công Viện kiểm sát cấp dưới thực hành quyền công tố, kiểm sát xét xử tại phiên tòa (khoản 2 Điều 239 BLTTHS).

Bị can bỏ trốn có bị truy tố không?

Có thể. Từ ngày 01/7/2025, Viện kiểm sát được truy tố vắng mặt nếu bị can trốn hoặc không biết ở đâu mà việc truy nã không có kết quả, hoặc bị can đang ở nước ngoài và không thể triệu tập, với điều kiện đã đủ căn cứ và bảo đảm quyền bào chữa (Điều 243 BLTTHS).

*Lưu ý: Bài viết căn cứ Hiến pháp năm 2013 (sửa đổi, bổ sung năm 2025), Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung đến năm 2025, theo văn bản hợp nhất năm 2026), Luật Tổ chức Viện kiểm sát nhân dân năm 2014 (sửa đổi năm 2025) và Thông tư 02/2025/TT-VKSTC. Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi) đang được Quốc hội xem xét tại Kỳ họp thứ 2, khóa XVI; khi được thông qua, một số quy định nêu trên có thể thay đổi. Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế ý kiến tư vấn cho từng trường hợp.

Chia sẻ:
Facebook
Email
X

Bài viết liên quan

Logo Công ty Luật TNHH Duy Minh
Mẫu đơn xin vắng mặt tại phiên tòa hình sự 2026 (file Word) dùng cho bị cáo, bị hại, đương sự, người làm chứng, kèm cách điền từng mục và căn cứ Điều 290–293 Bộ luật Tố tụng hình sự.
Logo Công ty Luật TNHH Duy Minh
Thương tích bao nhiêu thì bị truy tố, khi nào vụ án gây thương tích được khởi tố theo yêu cầu bị hại, các bước từ tố giác đến truy tố và thời điểm luật sư tham gia.
Logo Công ty Luật TNHH Duy Minh
Tội lợi dụng quyền tự do dân chủ theo Điều 331 Bộ luật Hình sự: dấu hiệu cấu thành, hai khung hình phạt, thời hiệu, thẩm quyền điều tra và cách phân biệt với các tội danh gần giống.
Logo Công ty Luật TNHH Duy Minh
Hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản của người khác trị giá từ 2.000.000 đồng trở lên có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 178 BLHS. Bài viết giải thích 5 trường hợp dưới 2 triệu đồng vẫn bị xử lý hình sự, khung hình phạt, mức phạt hành chính và mốc 100 triệu đồng với lỗi vô ý.