Nợ thẻ tín dụng có bị truy tố hình sự hay không phụ thuộc vào bản chất của khoản nợ và hành vi thực tế của người vay, không phải cứ chậm trả là chuyển sang xử lý hình sự. Về nguyên tắc, đây là quan hệ hợp đồng dân sự giữa chủ thẻ và ngân hàng phát hành. Chỉ khi xuất hiện dấu hiệu gian dối hoặc bỏ trốn nhằm chiếm đoạt tài sản, khoản nợ mới có nguy cơ bị xem xét dưới góc độ hình sự.
1. Bản chất pháp lý khi nợ thẻ tín dụng và ranh giới bị truy tố
Nợ thẻ tín dụng ban đầu luôn được xác định là tranh chấp dân sự liên quan đến hợp đồng sử dụng thẻ tín dụng giữa khách hàng và ngân hàng. Việc nợ thẻ tín dụng có bị truy tố hình sự hay không nằm ở hành vi của người vay: có gian dối, bỏ trốn nhằm chiếm đoạt tài sản, hay chỉ đơn thuần mất khả năng thanh toán do khó khăn tài chính.
1.1. Khi nào nợ thẻ tín dụng chỉ là tranh chấp dân sự
Nợ thẻ tín dụng chỉ là tranh chấp dân sự khi người vay không có khả năng trả nợ đúng hạn nhưng không dùng thủ đoạn gian dối, không bỏ trốn, không cố ý tẩu tán tài sản để trốn tránh nghĩa vụ. Đây là tình huống phổ biến khi thu nhập giảm sút, mất việc hoặc gặp biến cố tài chính tạm thời.
Trong trường hợp này, ngân hàng có quyền yêu cầu Tòa án giải quyết tranh chấp hợp đồng thẻ tín dụng theo thủ tục tố tụng dân sự, buộc người vay hoàn trả gốc, lãi và các khoản phí phát sinh. Trên thực tế, đã có bản án dân sự sơ thẩm số 15/2024/DS-ST ngày 15/03/2024 của Tòa án nhân dân quận Hoàn Kiếm giải quyết một tranh chấp hợp đồng thẻ tín dụng theo hướng thuần túy dân sự, không xử lý hình sự, vì không có dấu hiệu chiếm đoạt tài sản. Nếu chỉ dừng lại ở việc mất khả năng thanh toán, khả năng nợ thẻ tín dụng có bị truy tố là rất thấp.
1.2. Trường hợp nợ thẻ tín dụng có thể bị truy tố hình sự
Nợ thẻ tín dụng có thể bị xem xét theo hướng hình sự khi người vay có dấu hiệu gian dối ngay từ đầu hoặc cố ý bỏ trốn nhằm chiếm đoạt tài sản sau khi vay. Tùy tính chất hành vi, cơ quan tố tụng có thể xem xét về tội Lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản (Điều 175 Bộ luật Hình sự) hoặc tội Lừa đảo chiếm đoạt tài sản (Điều 174 Bộ luật Hình sự).
Nếu ngay từ khi mở thẻ, người vay đã dùng giấy tờ giả hoặc thông tin gian dối để được cấp hạn mức tín dụng rồi rút tiền sử dụng, hành vi này có thể gắn với dấu hiệu của tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản.
Ngược lại, nếu ban đầu vay hợp pháp nhưng sau đó cố tình cắt liên lạc, thay đổi nơi ở, tẩu tán tài sản để không thực hiện nghĩa vụ trả nợ, hành vi này gắn với dấu hiệu của tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản. Mức xử lý cụ thể trong mỗi vụ việc tùy thuộc vào hồ sơ, chứng cứ và kết quả điều tra, không thể khẳng định trước.
2. Hệ lụy tài chính và thẩm quyền giải quyết khi quá hạn thẻ tín dụng
Khi nợ thẻ tín dụng quá hạn, người vay phải chịu phí phạt chậm trả, lãi suất quá hạn tăng cao và có thể bị ngân hàng khởi kiện dân sự nếu dư nợ đủ mức theo quy định. Việc xác định nợ thẻ tín dụng có bị truy tố hay chỉ dừng ở mức xử lý dân sự phụ thuộc vào diễn biến sau đó của người vay, còn thẩm quyền giải quyết sẽ tùy theo tính chất vụ việc.
2.1. Phí phạt, lãi suất và quyền khởi kiện dân sự từ 02 triệu đồng
Khi nợ thẻ tín dụng quá hạn, ngân hàng áp dụng phí phạt thanh toán chậm khoảng 5% trên số tiền chậm trả, cùng lãi suất quá hạn dao động 20 – 40%/năm tùy chính sách từng ngân hàng. Đây là các khoản chi phí phát sinh thêm, khiến số nợ ban đầu tăng lên nhanh nếu không được xử lý kịp thời.
- Phí phạt chậm trả khoảng 5% trên số dư nợ đến hạn chưa thanh toán
- Lãi suất quá hạn khoảng 20 – 40%/năm, cao hơn nhiều lãi suất thông thường
- Ngân hàng có quyền khởi kiện nợ thẻ tín dụng khi dư nợ từ 02 triệu đồng trở lên
Theo Thông tư số 11/2021/TT-NHNN của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam về phân loại tài sản có và mức trích lập dự phòng rủi ro, các khoản nợ quá hạn được phân loại theo nhóm để ngân hàng có căn cứ xử lý, trong đó có việc lập hồ sơ khởi kiện nợ thẻ tín dụng khi dư nợ đạt mức tối thiểu nêu trên. Bên cạnh đó, Luật số 96/2025/QH15 sửa đổi Luật Các tổ chức tín dụng, áp dụng trong giai đoạn 2025-2026, bổ sung quy định cho phép tổ chức tín dụng được quyền thu giữ tài sản bảo đảm để xử lý nợ xấu.
Quy định này chủ yếu áp dụng với các khoản vay có tài sản bảo đảm, còn nợ thẻ tín dụng thường là tín chấp nên không đương nhiên bị áp dụng biện pháp thu giữ tài sản. Bạn có thể tham khảo thêm phân tích chi tiết về vấn đề không trả nợ thẻ tín dụng có bị xử lý hình sự để hiểu rõ hơn ranh giới pháp lý này.
2.2. Cơ quan tố tụng có thẩm quyền giải quyết theo quy định mới
Tranh chấp hợp đồng thẻ tín dụng thuộc thẩm quyền xét xử sơ thẩm của Tòa án nhân dân khu vực; nếu vụ án có yếu tố phức tạp hoặc thuộc thẩm quyền phúc thẩm, Tòa án nhân dân cấp tỉnh sẽ giải quyết. Khi có dấu hiệu hình sự, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an cấp tỉnh chịu trách nhiệm điều tra vụ việc.
Từ năm 2025, mô hình tổ chức công an cấp huyện không còn duy trì, nên các vụ việc có dấu hiệu chiếm đoạt tài sản liên quan đến nợ thẻ tín dụng được chuyển về Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an cấp tỉnh thụ lý.
Tòa án nhân dân khu vực xét xử sơ thẩm các vụ án hình sự có khung hình phạt đến 20 năm tù, còn vụ án đặc biệt nghiêm trọng thuộc thẩm quyền Tòa án nhân dân cấp tỉnh; Viện kiểm sát nhân dân khu vực hoặc cấp tỉnh thực hiện quyền công tố tương ứng. Việc xác định nợ thẻ tín dụng có bị truy tố hay không, do đó, cũng gắn liền với việc xác định đúng cơ quan có thẩm quyền thụ lý ngay từ đầu.
3. Giải pháp ứng phó an toàn và rủi ro khi tự xử lý sai cách
Giải pháp an toàn nhất khi nợ thẻ tín dụng quá hạn là duy trì liên lạc với ngân hàng, chủ động thương lượng phương án trả nợ và tránh mọi hành vi có thể bị hiểu là gian dối hoặc bỏ trốn. Để hạn chế nguy cơ nợ thẻ tín dụng có bị truy tố, người vay cần giữ thái độ hợp tác, minh bạch trong suốt quá trình xử lý khoản nợ.
Nhiều người nghĩ rằng im lặng, không phản hồi tin nhắn hay cuộc gọi từ ngân hàng sẽ giúp giảm áp lực đòi nợ. Trên thực tế, đây là cách xử lý rủi ro nhất. Việc tự ý cắt đứt liên lạc, thay đổi chỗ ở mà không thông báo dễ vô tình tạo ra dấu hiệu bỏ trốn nhằm chiếm đoạt tài sản, khiến một khoản nợ đơn thuần dân sự chuyển hướng sang nguy cơ bị xem xét hình sự.
Bên cạnh đó, việc tự ý ký các thỏa thuận trả nợ mà không hiểu rõ nội dung, hoặc bỏ qua giấy mời làm việc, giấy triệu tập từ Tòa án nhân dân khu vực, cũng có thể khiến người vay bị xử lý vắng mặt theo hướng bất lợi. Sự chủ động phối hợp, kể cả khi chưa có khả năng trả ngay toàn bộ khoản nợ, luôn tốt hơn việc né tránh hoàn toàn.
4. Vai trò của Luật sư khi đối diện nguy cơ bị khởi kiện hoặc tố giác
Luật sư đóng vai trò rà soát hồ sơ, đánh giá đúng bản chất vụ việc là tranh chấp dân sự hay đã có dấu hiệu hình sự, từ đó tư vấn hướng xử lý phù hợp trước khi bị khởi kiện hoặc bị tố giác. Việc đánh giá đúng khả năng nợ thẻ tín dụng có bị truy tố ngay từ giai đoạn đầu giúp người vay chuẩn bị phương án ứng xử hợp lý, tránh những quyết định vội vàng gây bất lợi cho chính mình.
Thời điểm nên tham vấn Luật sư gồm: khi nhận thông báo khởi kiện nợ thẻ tín dụng từ ngân hàng, khi nhận giấy mời làm việc liên quan đến đơn tố giác tội phạm, hoặc khi cần thương lượng lại điều khoản trả nợ mà chưa rõ hậu quả pháp lý. Nếu đã bị mời làm việc với tư cách người bị tố giác, người này có quyền trình bày ý kiến, tự bảo vệ hoặc nhờ luật sư theo quy định tại Điều 57 Bộ luật Tố tụng hình sự, thay vì tự phán đoán và tự thỏa thuận theo hướng bất lợi.
Với những trường hợp hồ sơ đã phức tạp, có dấu hiệu bị xem xét theo hướng lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản, việc có luật sư hỗ trợ từ sớm giúp làm rõ chứng cứ, trình bày đúng bản chất khoản vay và bảo vệ quyền lợi hợp pháp trong toàn bộ quá trình làm việc với cơ quan có thẩm quyền.
Nói chung, nợ thẻ tín dụng có bị truy tố hay không tùy thuộc vào hành vi cụ thể của người vay, không phải cứ chậm trả là bị xử lý hình sự. Nếu bạn đang lo lắng về khoản nợ thẻ tín dụng của mình hoặc vừa nhận thông báo từ ngân hàng, có thể liên hệ Luật Sư Hình Sự qua hotline 0988 052 761 để được hỗ trợ đánh giá đúng tình huống trước khi đưa ra quyết định.
*Lưu ý: Nội dung bài viết chỉ mang tính chất tham khảo và không thay thế cho tư vấn pháp lý chuyên sâu. Do tính chất đặc thù và các tình tiết riêng biệt của mỗi vụ việc, giải pháp thực tế có thể thay đổi tùy thuộc vào hồ sơ và bối cảnh pháp lý tại từng thời điểm. Để nhận phương án tối ưu cho trường hợp của mình, Quý khách vui lòng liên hệ trực tiếp Luật sư Hình Sự để được hướng dẫn cụ thể.
