Tội chiếm đoạt chất ma túy là một trong các tội danh thuộc nhóm tội phạm ma túy được quy định tại Điều 252 Bộ luật Hình sự năm 2015. Không chỉ hành vi mua bán hay vận chuyển, ngay cả việc trộm cắp, lừa đảo hoặc cưỡng đoạt để có được chất ma túy cũng có thể cấu thành tội này. Từ ngày 01/7/2025, Luật số 86/2025/QH15 nâng mức phạt tiền bổ sung lên gấp đôi, đồng thời mô hình cơ quan tố tụng đã thay đổi đáng kể theo lộ trình cải cách tư pháp.
1. Hiểu đúng về Tội chiếm đoạt chất ma túy theo Điều 252 Bộ luật Hình sự
Tội chiếm đoạt chất ma túy theo Điều 252 Bộ luật Hình sự được xác định dựa trên hành vi người thực hiện nhằm mục đích chiếm giữ chất ma túy trái phép, bất kể thủ đoạn nào được sử dụng. Đây là điểm khác biệt cốt lõi so với các tội danh ma túy khác: không phải hành vi buôn bán hay sản xuất mà là hành vi chiếm đoạt.
1.1. Các hành vi biểu hiện của việc chiếm đoạt chất ma túy
Hành vi chiếm đoạt chất ma túy có thể được thực hiện dưới nhiều hình thức khác nhau. Pháp luật không giới hạn thủ đoạn mà người thực hiện áp dụng, miễn là mục tiêu cuối cùng là chiếm giữ chất ma túy một cách trái phép.
Các hình thức phổ biến bao gồm: trộm cắp, lừa đảo, tham ô, lạm dụng tín nhiệm, cưỡng đoạt, cướp và cướp giật chất ma túy. Mỗi hình thức mang đặc trưng riêng — từ hành vi lén lút không dùng vũ lực đến hành vi công khai, bạo lực — nhưng đều có thể bị xem xét truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định tại điều luật này nếu đủ các yếu tố cấu thành. Để tìm hiểu thêm về các tội phạm trong nhóm này, bạn có thể tham khảo tội phạm ma túy để có cái nhìn tổng quan hơn.
Đáng lưu ý là đối tượng chiếm đoạt không nhất thiết phải là người nắm giữ chất ma túy hợp pháp. Thực tế ghi nhận không ít trường hợp người bị tố giác chiếm đoạt từ chính những người tàng trữ, mua bán bất hợp pháp. Dù đối tượng bị chiếm đoạt có hành vi vi phạm pháp luật, điều đó không loại trừ trách nhiệm hình sự của người thực hiện việc chiếm đoạt.
1.2. Ranh giới giữa xử phạt hành chính và truy cứu trách nhiệm hình sự
Không phải mọi hành vi liên quan đến chất ma túy đều bị xử lý hình sự. Ranh giới giữa xử phạt hành chính và truy cứu trách nhiệm hình sự phụ thuộc vào tính chất, mức độ và hậu quả của hành vi theo quy định pháp luật.
Cụ thể, hành vi tàng trữ trái phép chất ma túy nhưng chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự có thể bị xử phạt vi phạm hành chính với mức phạt tiền từ 2.000.000 đồng đến 5.000.000 đồng. Đây là mức xử lý hành chính, không để lại án tích hình sự.
Ngược lại, khi hành vi chiếm đoạt chất ma túy đáp ứng đủ các yếu tố cấu thành tội phạm theo Điều 252 Bộ luật Hình sự thì người thực hiện có nguy cơ bị khởi tố, truy tố và xét xử về tội này. Sự phân biệt này quan trọng ở chỗ: cùng một hành vi liên quan đến ma túy, kết quả xử lý pháp lý có thể rất khác nhau tùy vào tình tiết cụ thể của vụ việc.
2. Khung hình phạt và mức phạt tiền bổ sung mới nhất
Điều 252 Bộ luật Hình sự quy định nhiều khung hình phạt khác nhau tùy theo tính chất và mức độ của hành vi chiếm đoạt chất ma túy. Ngoài hình phạt tù chính, người bị kết án còn có thể phải chịu thêm hình phạt bổ sung — và đây là điểm có thay đổi đáng kể kể từ ngày 01/7/2025.
2.1. Khung hình phạt tù đối với người thực hiện hành vi chiếm đoạt
Khung hình phạt thứ nhất tại khoản 1 Điều 252 quy định mức phạt tù từ 01 năm đến 05 năm đối với người có hành vi chiếm đoạt chất ma túy thuộc một trong các trường hợp luật định. Đây là khung áp dụng cho trường hợp phổ biến nhất, chưa có tình tiết định khung tăng nặng.
Điều luật này còn quy định các khung hình phạt cao hơn tương ứng với các tình tiết tăng nặng như tái phạm nguy hiểm, có tổ chức, số lượng chất ma túy lớn hoặc gây hậu quả nghiêm trọng. Tuy nhiên, do thông tin định lượng cụ thể để xác định các khung này chưa được xác minh đầy đủ, mức hình phạt áp dụng cụ thể cần xác định dựa trên hồ sơ vụ việc và quy định pháp luật tại thời điểm xét xử. Bạn có thể tìm hiểu thêm về một tội danh liên quan là tội vận chuyển trái phép chất ma túy để so sánh cơ cấu khung hình phạt.
2.2. Tăng mạnh mức phạt tiền bổ sung theo Luật số 86/2025/QH15
Một trong những thay đổi quan trọng nhất có hiệu lực từ ngày 01/7/2025 là việc nâng mạnh mức phạt tiền bổ sung đối với tội này. Theo Luật số 86/2025/QH15, người bị kết án về tội chiếm đoạt chất ma túy còn có thể bị phạt tiền từ 40.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng — mức này tăng gấp đôi so với quy định trước ngày 01/7/2025.
Ngoài phạt tiền, hình phạt bổ sung còn bao gồm cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định trong một khoảng thời gian nhất định. Điều này có nghĩa là ngay cả khi đã chấp hành xong hình phạt tù, người bị kết án vẫn có thể chịu hạn chế đáng kể về nghề nghiệp và thu nhập.
Toàn văn các sửa đổi theo Luật số 86/2025/QH15 được công bố chính thức tại Cổng thông tin xây dựng chính sách của Chính phủ, để tiện tra cứu nếu cần đối chiếu.
3. Thẩm quyền điều tra và xét xử vụ án chiếm đoạt chất ma túy
Sau cải cách tư pháp có hiệu lực từ ngày 01/3/2025, mô hình cơ quan tố tụng đã thay đổi căn bản. Việc nắm rõ thẩm quyền của từng cơ quan giúp người liên quan hiểu đúng quy trình tố tụng và quyền của mình ở từng giai đoạn.
Giai đoạn điều tra: Điều tra viên thuộc Công an cấp xã có thẩm quyền tiếp nhận tố giác, tin báo tội phạm và có thể khởi tố, điều tra các vụ án ít nghiêm trọng hoặc nghiêm trọng xảy ra trên địa bàn. Với các vụ án có khung hình phạt nặng hơn hoặc phức tạp hơn, thẩm quyền điều tra thuộc Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an cấp tỉnh — do cấp huyện đã không còn duy trì cơ quan điều tra độc lập kể từ đầu năm 2025.
Giai đoạn kiểm sát và truy tố: Viện kiểm sát nhân dân khu vực thực hiện chức năng kiểm sát điều tra và truy tố đối với các vụ án thuộc thẩm quyền xét xử của Tòa án nhân dân khu vực. Các vụ án phức tạp hơn do Viện kiểm sát nhân dân cấp tỉnh thụ lý.
Giai đoạn xét xử: Tòa án nhân dân khu vực xét xử sơ thẩm các vụ án chiếm đoạt chất ma túy có khung hình phạt cao nhất đến 20 năm tù. Với các vụ án có khung hình phạt trên 20 năm hoặc tù chung thân, thẩm quyền xét xử sơ thẩm thuộc Tòa án nhân dân cấp tỉnh. Tòa Phúc thẩm Tòa án nhân dân tối cao là cấp xét xử phúc thẩm đối với bản án sơ thẩm của Tòa án nhân dân cấp tỉnh.
Thực tiễn xét xử cho thấy các vụ án về tội này đã được đưa ra xét xử tại nhiều cấp tòa, trong đó có bản án của Tòa Phúc thẩm Tòa án nhân dân tối cao tại Hà Nội áp dụng Điều 252 Bộ luật Hình sự.
4. Người có nguy cơ vướng vòng lao lý nên chuẩn bị gì?
Nếu bạn hoặc người thân đang bị tố giác, bị tạm giữ hoặc đang trong giai đoạn điều tra liên quan đến hành vi chiếm đoạt chất ma túy, việc hiểu đúng quyền và trình tự tố tụng có ý nghĩa thực tế rất lớn.
Người bị tố giác có quyền trình bày ý kiến về nội dung tố giác, tự bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp hoặc nhờ người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp theo quy định của Bộ luật Tố tụng hình sự. Giai đoạn đầu của quá trình tố tụng thường quyết định phần lớn hướng xử lý về sau — khai báo không đúng sự thật, im lặng hoàn toàn không có cơ sở hoặc thiếu hợp tác đúng mực đều có thể ảnh hưởng bất lợi đến kết quả xử lý vụ việc.
Điều cần nhớ: tội chiếm đoạt chất ma túy có nhiều dạng hành vi và khung hình phạt khác nhau. Không phải mọi hành vi liên quan đến chất ma túy đều được xử lý theo cùng một cách, và ranh giới giữa xử lý hành chính với truy cứu trách nhiệm hình sự đôi khi không rõ ràng nếu không nắm rõ quy định. Việc xác định đúng tư cách tố tụng, phạm vi quyền và thời điểm thích hợp để tham vấn pháp lý là những bước cần thực hiện sớm.
Nếu bạn cần làm rõ tình huống cụ thể hoặc muốn hiểu hơn về quyền của mình trong từng giai đoạn tố tụng, có thể liên hệ đội ngũ Luật Sư Hình Sự qua hotline 0988 052 761 hoặc email luatsuhinhsu.hcm@gmail.com để được trao đổi thêm.
*Lưu ý: Nội dung bài viết chỉ mang tính chất tham khảo và không thay thế cho tư vấn pháp lý chuyên sâu. Do tính chất đặc thù và các tình tiết riêng biệt của mỗi vụ việc, giải pháp thực tế có thể thay đổi tùy thuộc vào hồ sơ và bối cảnh pháp lý tại từng thời điểm. Để nhận phương án tối ưu cho trường hợp của mình, Quý khách vui lòng liên hệ trực tiếp Luật sư Hình Sự để được hướng dẫn cụ thể.
